Odstawianie leków przeciwdepresyjnych

Objawy odstawienne to nie nawrót

Po nagłym przerwaniu leczenia mogą pojawić się objawy, które nie są powrotem choroby: zawroty głowy, nudności, drażliwość, kłopoty ze snem, uczucie rozbicia jak przy infekcji, a u części osób krótkie nieprzyjemne doznania opisywane jako przebiegi prądu. Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo prowadzi do zupełnie innych decyzji.

Sama możliwość wystąpienia objawów odstawienia nie oznacza, że lek uzależnia. Leki przeciwdepresyjne nie dają euforii i nie wymuszają zwiększania dawki dla utrzymania efektu. Organizm przyzwyczaja się natomiast do stałego stężenia substancji, więc jego gwałtowna zmiana daje objawy.

Dlaczego dawkę zmniejsza się stopniowo

Stopniowe zmniejszanie daje układowi nerwowemu czas na adaptację, a przy okazji pozwala odróżnić objawy odstawienne od pierwszych sygnałów nawrotu. Przy nagłym odstawieniu obie rzeczy zlewają się w jedno i nie da się rozstrzygnąć, co się właściwie dzieje.

Tempo nie jest jednakowe dla wszystkich substancji. Zależy między innymi od tego, jak długo lek utrzymuje się w organizmie, od dotychczasowej dawki, długości leczenia i od tego, jak przebiegały wcześniejsze próby jego zmniejszania. Z tego powodu nie podajemy tu żadnego schematu: plan ustala lekarz dla konkretnej osoby i konkretnego preparatu.

Jeśli w trakcie zmniejszania dawki objawy stają się uciążliwe, nie jest to powód do zaciskania zębów ani do powrotu do pełnej dawki na własną rękę. To informacja dla lekarza, na podstawie której zwykle spowalnia się tempo.

Kiedy w ogóle rozważa się zakończenie leczenia

Ustąpienie objawów jest warunkiem koniecznym, ale nie wystarczającym. Po uzyskaniu poprawy leczenie zwykle jest kontynuowane przez pewien czas, żeby utrwalić efekt i zmniejszyć ryzyko nawrotu. Odstawienie leku w tygodniu, w którym pierwszy raz od dawna jest dobrze, działa przeciwko temu celowi.

Na decyzję wpływa też przebieg choroby. Inaczej wygląda planowanie po pierwszym epizodzie, a inaczej przy chorobie nawracającej, gdzie leczenie podtrzymujące bywa dłuższe. Znaczenie ma również moment: okres dużego obciążenia, kryzysu rodzinnego albo zmiany pracy nie jest dobrym czasem na odstawianie.

Warto pamiętać, że zmniejszenie dawki też jest zmianą dawki. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają w punkcie 4.4, że po każdej takiej zmianie, podobnie jak na początku leczenia, lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Dlatego odstawianie prowadzi się w kontakcie z lekarzem, a nie po cichu. W razie pogorszenia dzwoń pod 116 123 lub pod numer Centrum Wsparcia 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia pod 112.

Najczęstsze błędy przy zmniejszaniu dawki

• Nagłe przerwanie, nawet gdy czujesz się dobrze i nawet gdy skończyło się opakowanie.
• Dzielenie tabletek na oko, zwłaszcza postaci o przedłużonym lub zmodyfikowanym uwalnianiu, bo przełamanie zmienia sposób uwalniania substancji.
• Odstawienie z powodu jednej gorszej doby albo z powodu opinii osoby, która przyjmowała inny lek.
• Nadrabianie podwójną dawką po pominięciu tabletki.
• Samodzielne odstawienie przed planowaną ciążą albo w ciąży - to sytuacja, w której decyzja wymaga lekarza znającego całość obrazu.

Pominięta dawka nie jest katastrofą. Zasady postępowania w takiej sytuacji zależą od preparatu i są opisane w jego ulotce, a przy powtarzających się pominięciach warto powiedzieć o tym lekarzowi, bo wpływa to na ocenę skuteczności leczenia.

Jak przygotować się do rozmowy o odstawieniu

Przydają się cztery informacje: od kiedy trwa leczenie w obecnej dawce, od kiedy utrzymuje się poprawa, czy były wcześniejsze próby odstawienia i jak przebiegły, oraz co dzieje się teraz w życiu, bo to wpływa na wybór momentu. Wcześniejsza nieudana próba nie przekreśla kolejnej, natomiast zmienia tempo, jakie się zaplanuje.

Warto też ustalić, co zrobić, jeśli objawy zaczną wracać. Plan awaryjny uzgodniony wcześniej jest wart więcej niż samodzielne decyzje podejmowane w gorszym tygodniu. Jeżeli leczenie było prowadzone przez innego lekarza, przydaje się dokumentacja i informacja o dotychczasowych lekach; co warto przygotować, opisaliśmy w tekście co przygotować przed konsultacją.

Zasady przedłużania rozpoczętego wcześniej leczenia opisuje strona kontynuacja leczenia. Sam mechanizm działania leków i powód, dla którego efekt jest odroczony, wyjaśniamy w tekście o tym, jak działają leki na depresję.

Najczęstsze pytania