Depresja poporodowa - objawy i pomoc

Baby blues a depresja poporodowa

Serwis pacjent.gov.pl opisuje baby blues jako poporodowy smutek pojawiający się około trzeciego dnia po porodzie, przy czym zły nastrój może potrwać około dziesięciu dni. Według tego samego źródła przechodzi przez niego od 25 do 85 procent kobiet po porodzie, co czyni go raczej regułą niż wyjątkiem.

Depresja poporodowa jest czym innym. Ten sam serwis podaje, że cierpi na nią od 10 do 22 procent kobiet po porodzie i że może pojawić się w ciągu kilkunastu dni po porodzie, a nawet w drugiej połowie pierwszego roku życia dziecka. To ostatnie jest ważne, bo obala popularne założenie, że jeśli pierwsze tygodnie minęły dobrze, to temat jest zamknięty.

Objawy alarmowe

Do objawów, które przemawiają za depresją, a nie za przejściowym obniżeniem nastroju, należą: utrzymujące się przygnębienie i płaczliwość, brak radości z kontaktu z dzieckiem, skrajne zmęczenie nieustępujące po śnie, bezsenność także wtedy, gdy dziecko śpi, brak apetytu, lęk o zdrowie dziecka niedający się uspokoić oraz poczucie bycia złą matką.

Osobno wymieńmy sygnały wymagające pilnej reakcji, bez czekania na wizytę kontrolną: myśli o odebraniu sobie życia, myśli o zrobieniu krzywdy dziecku, przekonanie o byciu ciężarem dla rodziny, całkowita niezdolność do zajęcia się dzieckiem, a także doznania i przekonania oderwane od rzeczywistości. Ostatnia grupa to stan nagły, wymagający natychmiastowego kontaktu z lekarzem.

W kryzysie zadzwoń pod numer Centrum Wsparcia 800 70 2222 albo pod 116 123. W stanie bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń pod 112. Myśli o skrzywdzeniu dziecka są objawem choroby i powodem do pilnej pomocy, a nie powodem do wstydu i milczenia.

Leczenie a karmienie piersią

Depresja poporodowa wymaga leczenia, a zestaw metod obejmuje psychoterapię, psychoedukację i leki przeciwdepresyjne. W łagodniejszym przebiegu leczenie może opierać się na samej psychoterapii, w cięższym rozważa się farmakoterapię.

Karmienie piersią nie jest automatycznym przeciwwskazaniem do leczenia, ale zmienia sposób podejmowania decyzji. Lekarz bierze pod uwagę dane o przenikaniu konkretnej substancji do mleka, wiek i stan dziecka oraz nasilenie objawów u matki, a informacje o stosowaniu w okresie karmienia znajdują się w charakterystyce każdego preparatu. Z tego powodu nie podajemy tu żadnych nazw jako bezpiecznych ani niebezpiecznych: taki wybór należy do lekarza znającego konkretną sytuację.

Dwie rzeczy warto powiedzieć wprost. Po pierwsze, nieleczona depresja poporodowa też ma wpływ na dziecko, więc rezygnacja z leczenia nie jest neutralnym wyborem. Po drugie, samodzielne odstawienie leku przepisanego wcześniej, na przykład po zajściu w ciążę albo po porodzie, bywa gorsze w skutkach niż jego kontynuacja, dlatego takich zmian nie robi się bez lekarza.

Osobno o pierwszych tygodniach farmakoterapii. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych podają w punkcie 4.4, że w tym okresie oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Młoda matka rzadko bywa wtedy sama w domu i to akurat pomaga: ktoś bliski powinien wiedzieć, na co zwracać uwagę i kiedy zadzwonić. Kontakt w razie pogorszenia: 116 123, Centrum Wsparcia 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Gdzie szukać wsparcia

Pierwszą osobą, do której najłatwiej dotrzeć, jest położna podstawowej opieki zdrowotnej odwiedzająca matkę i dziecko w domu po porodzie. To dobry moment, żeby powiedzieć o objawach wprost, bez upiększania. Kolejne drzwi to lekarz rodzinny, ginekolog prowadzący połóg oraz poradnia zdrowia psychicznego.

W ocenie ryzyka wykorzystywana jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej, czyli narzędzie przesiewowe służące do wykrywania ryzyka depresji. Nie zastępuje rozpoznania, ale porządkuje rozmowę i utrudnia zbycie tematu stwierdzeniem, że każda młoda matka jest zmęczona.

Poza systemem ochrony zdrowia działają telefony wsparcia oraz grupy dla matek. Telefoniczna Informacja Pacjenta pod numerem 800 190 590 pomaga ustalić, gdzie w okolicy uzyskać świadczenie.

Rola partnera i najbliższych

Otoczenie zwykle chce pomóc i zwykle robi to najmniej skutecznym sposobem, czyli powtarzaniem, że przecież wszystko jest dobrze i że dziecko jest zdrowe. Skuteczniejsze jest przejęcie konkretnych zadań: nocnego karmienia butelką, zakupów, wyjścia z wózkiem, tak żeby matka mogła przespać kilka godzin z rzędu.

Druga rzecz to obserwacja bez kontroli. Warto zwrócić uwagę na sen, jedzenie, płaczliwość i na to, czy pojawiają się zdania o byciu złą matką albo o tym, że dziecku byłoby lepiej bez niej. Takie zdania nie są przesadą i nie należy ich zbywać.

Trzecia dotyczy ojców i partnerów. Obniżenie nastroju po narodzinach dziecka dotyczy także ich, a bywa jeszcze rzadziej zgłaszane. Jeśli objawy trwają i utrudniają funkcjonowanie, zasada jest ta sama: rozmowa z lekarzem, nie czekanie.

Kiedy potrzebna jest ocena specjalisty

Depresja poporodowa nie jest sytuacją do samodzielnego rozstrzygnięcia w internecie. Do oceny potrzebne są rzeczy, których nie widać w formularzu: stan somatyczny po porodzie, przebieg połogu, sytuacja dziecka, karmienie i wsparcie w domu.

Dotyczy to również trybu zdalnego, który ma swoje granice i jest przeznaczony dla osób pełnoletnich. Jeśli chodzi o kontynuację leczenia rozpoczętego wcześniej przez specjalistę, zasady opisaliśmy na stronie kontynuacja leczenia. Wyjaśnieniom, którymi najłatwiej przykryć objawy, poświęciliśmy osobny tekst o objawach depresji mylonych z przepracowaniem i charakterem.

Najczęstsze pytania