Objawy depresji mylone z przepracowaniem i charakterem

Skąd bierze się gotowe wyjaśnienie

Objawy narastają wolno, przez tygodnie, a każdy pojedynczy dzień różni się od poprzedniego tak nieznacznie, że nie ma momentu, w którym coś się zmienia. Punkt odniesienia przesuwa się razem z chorobą. Dlatego pytanie o to, kiedy było ostatnio dobrze, bywa trudniejsze niż opisanie samych objawów.

Druga część mechanizmu jest społeczna. Zawsze da się wskazać powód: trudny okres w pracy, remont, małe dziecko, jesień. Kiedy przyczyna wydaje się oczywista, nikt nie szuka innej, a otoczenie chętnie tę wersję potwierdza. Katalog objawów w podziale na trzy obszary zebraliśmy osobno na stronie objawy depresji; tutaj zajmujemy się tym, co je przykrywa.

Wyjaśnienie pierwsze: przepracowanie

Najczęstsze i najtrudniejsze do podważenia, bo zwykle jest w nim ziarno prawdy. Sprawdzian jest jednak prosty: przepracowanie ustępuje po odpoczynku. Jeśli po dwóch wolnych tygodniach nic się nie zmieniło, wyjaśnienie przestało pasować do faktów.

Ten sam test daje się przeprowadzić na przyjemności. Brak czasu znika, gdy czas się znajduje. Jeśli wolna sobota niczego nie zmienia, a rzeczy dotąd ważne nadal nic nie znaczą, to nie jest kwestia kalendarza.

Trzeci sygnał z tej grupy dotyczy nie tyle zasobu sił, ile progu wejścia. Chodzi o sytuację, w której najprostsza czynność wymaga wysiłku nieproporcjonalnego do jej wielkości, a wysłanie jednego maila urasta do zadania na cały dzień. Przepracowanie zabiera siły, ale nie zmienia tej proporcji.

Wyjaśnienie drugie: taki już charakter

U części osób, zwłaszcza u mężczyzn i u nastolatków, na pierwszym planie stoi drażliwość, a nie smutek. Konsekwencja jest społeczna, nie medyczna: na złość otoczenie reaguje pretensją, a na płacz troską. Chory dostaje więc reakcję odwrotną do potrzebnej, i to dokładnie wtedy, gdy pomoc jest najbardziej potrzebna.

Podobnie działa wycofanie. Odwoływane spotkania i nieodbierane telefony układają się w obraz kogoś, kto przestał się starać. Z zewnątrz wygląda to na wybór, od środka jest brakiem możliwości. Różnicę widać po tym, że wycofanie nie jest wybiórcze: nie znikają wyłącznie kontakty męczące, znikają wszystkie.

Do tej samej grupy należą zdania o byciu ciężarem i poczucie winy nieproporcjonalne do faktów. Otoczenie zwykle próbuje z nimi dyskutować i zbija argument po argumencie, bez skutku. To nie są opinie do skorygowania, tylko objaw, a dyskusja z objawem kończy się zmęczeniem obu stron.

Wyjaśnienie trzecie: to musi być coś z ciałem

Wyjaśnienie somatyczne trzyma się najmocniej ze wszystkich, bo jest sprawdzalne i wygodne. Nie wymaga tłumaczenia się nikomu, ma jasną ścieżkę postępowania i kieruje do gabinetu, w którym łatwiej usiąść niż u psychiatry.

Bywa też najbardziej mylące, bo prawidłowy wynik badania nie wyklucza choroby, której to badanie nie mierzy. Jak wygląda ta strona depresji i w jakiej kolejności warto ją diagnozować, opisaliśmy w tekście o tym, jak depresja odbija się na zdrowiu fizycznym.

Jak sprawdzić własne wyjaśnienie

Nie trzeba stawiać sobie rozpoznania, żeby zauważyć, że wyjaśnienie przestało działać. Wystarczą cztery pytania.

• Czy wyjaśnienie przewiduje przyszłość? Jeśli okoliczności się zmieniły, a stan nie, przestało cokolwiek tłumaczyć.
• Czy obejmuje wszystko? Przepracowanie nie zabiera snu, apetytu i przyjemności naraz.
• Czy przyjąłbyś je od kogoś innego? Zdanie, którego nie powiedziałbyś przyjacielowi, rzadko jest dobrą oceną własnego stanu.
• Czy ktoś z zewnątrz widzi to samo? Osoba, która zna cię od lat, zwykle zauważa zmianę wcześniej niż ty sam.

Jest też punkt odniesienia niezależny od wyjaśnień. Serwis pacjent.gov.pl podaje, że smutek trwający ponad dwa tygodnie może być oznaką choroby, a drugim kryterium jest wpływ na funkcjonowanie w pracy, nauce i relacjach. Jeśli zwykłe obowiązki zajmują dwa razy więcej czasu niż wcześniej, sam fakt, że nadal jakoś się je wykonuje, nie jest argumentem za czekaniem.

Kiedy wyjaśnienie przestaje mieć znaczenie

Są objawy, przy których nie ma już czego tłumaczyć: myśli o odebraniu sobie życia, planowanie takiego kroku, przekonanie, że bliskim byłoby bez tej osoby lepiej, samouszkodzenia, a także niemożność jedzenia, picia albo wstania z łóżka.

W takiej sytuacji termin u specjalisty przestaje być właściwą jednostką czasu. Dla dorosłych działa kryzysowy telefon zaufania 116 123, jest też Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222, a dla osób do 18. roku życia 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo zgłoś się na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego.

Poza sytuacją nagłą wystarczy zapisać trzy rzeczy: od kiedy trwają objawy, co konkretnie przestało się udawać i jak wygląda sen. Resztę listy zebraliśmy w tekście co przygotować przed konsultacją.

Najczęstsze pytania