Depresja u nastolatków - jak ją rozpoznać

Objawy różniące się od tych u dorosłych

Podstawowa różnica dotyczy nastroju. U dorosłego dominuje obniżenie nastroju, u nastolatka bardzo często drażliwość: wybuchy złości, opryskliwość, reakcja nieproporcjonalna do sytuacji. Rodzic widzi wtedy problem wychowawczy, a nie chorobę, i to jest najczęstszy powód opóźnienia.

Druga różnica to szkoła jako pierwszy licznik. Spadek ocen, narastające nieobecności, niezrobione prace, o których wcześniej nie trzeba było przypominać. Nie chodzi o lenistwo, tylko o zaburzenia koncentracji i pamięci, które są objawem, a nie postawą.

Trzecia to ciało. Nastolatki znacznie częściej niż dorośli zgłaszają bóle brzucha, bóle głowy, zmęczenie i nudności bez uchwytnej przyczyny. Do tego dochodzi odwrócony rytm dobowy: zasypianie nad ranem, niemożność wstania, drzemki po południu.

Czego nie da się wytłumaczyć wiekiem

Okres dojrzewania rzeczywiście wiąże się z wahaniami nastroju i większą potrzebą prywatności. Różnica polega na czasie trwania i na zasięgu. Dojrzewanie nie zabiera wszystkich zainteresowań naraz i nie trwa tygodniami bez jednego lepszego dnia.

Są też objawy, których nie mieści w sobie żaden etap rozwojowy: samouszkodzenia, mówienie o bezsensie życia, rozdawanie ważnych rzeczy, żegnanie się, gwałtowna zmiana wyglądu i higieny, ucieczka w alkohol lub inne substancje. Każdy z nich jest powodem do rozmowy ze specjalistą, nie do obserwacji przez kolejny miesiąc.

Warto też pamiętać, że wysokie oceny niczego nie wykluczają. Część nastolatków w epizodzie depresyjnym utrzymuje wyniki kosztem całej reszty życia, a załamanie przychodzi później i gwałtownie.

Rola rodziców i szkoły

Najskuteczniejsze, co może zrobić dorosły, to opisać konkret zamiast stawiać diagnozę. Zdanie o tym, że od trzech tygodni nie widać jedzenia kolacji i że światło w pokoju pali się do czwartej, otwiera rozmowę. Zdanie o depresji ją zamyka, bo nastolatek najczęściej odbiera je jako etykietę.

Nie pomagają dwie skrajności: bagatelizowanie oraz karanie za objawy. Odebranie telefonu za gorsze oceny w epizodzie depresyjnym odcina od ostatnich kontaktów, jakie zostały. Nie pomaga też obietnica milczenia za wszelką cenę: jeśli w grę wchodzi bezpieczeństwo, dorosły musi mieć prawo poprosić o pomoc i warto to powiedzieć wprost.

Szkoła jest realnym partnerem, a nie ostatecznością. Pedagog i psycholog szkolny mogą zorganizować wsparcie, dostosować wymagania na czas leczenia i zauważyć to, czego nie widać w domu. Warto ich włączyć wcześnie, zanim nieobecności zamienią się w problem formalny.

Kiedy zgłosić się do specjalisty

Punktem odniesienia jest czas i wpływ na życie. Serwis pacjent.gov.pl podaje, że smutek trwający ponad dwa tygodnie może być oznaką choroby. U nastolatka dokładajmy do tego pytanie, czy objawy przekładają się na szkołę, sen, jedzenie i kontakty z rówieśnikami.

Nie trzeba czekać na pewność. Pierwszym krokiem może być lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który oceni stan ogólny i wykluczy przyczyny somatyczne, na przykład niedokrwistość albo zaburzenia pracy tarczycy. Do psychiatry dzieci i młodzieży w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia nie jest potrzebne skierowanie.

Przy myślach samobójczych, planowaniu takiego kroku albo samouszkodzeniach ocena jest pilna i odbywa się tego samego dnia, a nie w terminie zaproponowanym przez rejestrację.

Gdzie szukać pomocy

• 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, czyli dla osób do 18. roku życia.
• 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym, także dla rodziców szukających porady.
• 116 123 - kryzysowy telefon zaufania dla osób dorosłych.
• 112 - w stanie bezpośredniego zagrożenia życia, także gdy nastolatek odmawia kontaktu, a jego bezpieczeństwo jest zagrożone.

Poza telefonami działa siatka placówek: poradnie psychologiczno-pedagogiczne, ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży oraz oddziały szpitalne w sytuacjach wymagających hospitalizacji.

Jeśli leczenie farmakologiczne zostanie włączone, prowadzi je specjalista, a rola rodzica polega na pilnowaniu regularności i obserwacji pierwszych tygodni.

Rodzic powinien wiedzieć, na co wtedy patrzeć. Punkt 4.4 charakterystyk leków przeciwdepresyjnych mówi, że na początku leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, a grupą, u której widać to najwyraźniej, są osoby poniżej 25. roku życia, czyli także nastolatki. To powód do bliskiego kontaktu i szybkiego zgłoszenia zmiany lekarzowi, nie do przerywania leczenia. Gdzie zadzwonić: 116 111 dla osób do 18. roku życia, 800 70 2222 (Centrum Wsparcia), 116 123 dla dorosłych, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Czego ten serwis nie załatwi

Powiedzmy to wprost, żeby nikt nie tracił czasu. Konsultacja opisana na stronie konsultacja psychiatryczna online dotyczy osób pełnoletnich, a wnioski dotyczące osób niepełnoletnich są poza tym trybem. Nastolatek wymaga oceny psychiatry dzieci i młodzieży w kontakcie bezpośrednim.

Zostaje jednak część wspólna, która może się przydać rodzicowi. Wyjaśnienia, którymi najłatwiej przykryć objawy, opisaliśmy w tekście o objawach depresji mylonych z przepracowaniem i charakterem, a mechanizm działania leków w tekście o tym, jak działają leki na depresję.

Najczęstsze pytania