Nieleczona depresja - jakie są konsekwencje

Przebieg epizodu bez leczenia

Epizod depresyjny nie jest stanem stałym. Ma początek, szczyt nasilenia i zejście, a bez leczenia ten cykl po prostu trwa dłużej. To źródło popularnego przekonania, że depresja mija sama: mija, ale liczone w miesiącach, a nie w tygodniach, i przez cały ten czas człowiek żyje z pełnym obciążeniem objawami.

Druga rzecz dotyczy tego, co zostaje po epizodzie. Część osób nie wraca do stanu sprzed choroby i utrzymują się u nich objawy resztkowe: gorszy sen, mniejsza wydolność, przytłumione odczuwanie przyjemności. Taki niepełny powrót jest jednym z czynników sprzyjających kolejnemu epizodowi.

Trzecia to nawroty. Depresja u wielu osób jest chorobą nawracającą, a każdy przebyty epizod zwiększa prawdopodobieństwo następnego. Leczenie nie sprowadza się więc do przetrwania obecnego pogorszenia, tylko obejmuje też okres podtrzymujący, którego celem jest utrzymanie poprawy. Dlatego odstawienie leku w tygodniu, w którym akurat jest dobrze, jest decyzją przeciwną do celu leczenia.

Wpływ na zdrowie somatyczne

Depresja nie zostaje w głowie. Przewlekle zaburzony sen, utrzymane napięcie i zmiana apetytu zmieniają pracę całego organizmu, a długo trwający epizod przekłada się na masę ciała, ciśnienie i poziom cukru. Do tego dochodzi to, co zwykle znika z życia jako pierwsze: ruch, regularne posiłki, kontrola przewlekłych chorób.

Ten ostatni mechanizm bywa niedoceniany, a jest najbardziej konkretny. Osoba w epizodzie depresyjnym częściej pomija leki na nadciśnienie czy cukrzycę, odkłada badania kontrolne i rzadziej zgłasza się z nowymi objawami. Wynik jest taki, że pogarsza się nie tylko nastrój, ale też przebieg chorób leczonych zupełnie gdzie indziej.

Osobno warto wymienić alkohol i inne używki, po które sięga się dla doraźnej ulgi. Efekt jest krótki, a cena wysoka: alkohol pogłębia obniżenie nastroju, rozbija sen i wchodzi w interakcje z leczeniem, jeśli zostanie ono w końcu włączone. Objawami fizycznymi samej depresji zajmujemy się osobno w tekście o tym, jak depresja odbija się na zdrowiu fizycznym.

Wpływ na pracę, naukę i relacje

Zaburzenia koncentracji i pamięci roboczej sprawiają, że ta sama praca zajmuje dwa razy więcej czasu, a błędy zdarzają się częściej. Efekt narasta po cichu: najpierw dłuższe godziny, potem zaległości, potem poczucie winy, które samo w sobie jest objawem choroby. W dłuższym przebiegu kończy się to zwolnieniami, utratą pozycji zawodowej albo przerwaniem nauki.

W relacjach mechanizm jest podobny, tylko bolesny w drugą stronę. Wycofanie i drażliwość odbierane są przez bliskich jako brak zainteresowania, więc otoczenie odsuwa się dokładnie wtedy, gdy jest najbardziej potrzebne. Powstaje pętla: im mniej kontaktu, tym mocniejsze poczucie bycia ciężarem, a im mocniejsze poczucie bycia ciężarem, tym mniej kontaktu.

Trzeci obszar to decyzje. W epizodzie depresyjnym podejmuje się je z zaniżoną oceną własnych możliwości i pesymistyczną oceną przyszłości. Rezygnacja z pracy, zerwanie związku albo przerwanie studiów podjęte w tym stanie bywają później oceniane zupełnie inaczej. To argument nie za tym, żeby nic nie robić, tylko za tym, żeby dużych decyzji nie podejmować w środku nieleczonego epizodu.

Samoleczenie zamiast leczenia

Zanim ktoś trafi do lekarza, zwykle próbuje sam. Warto więc powiedzieć wprost, jak wygląda tu rejestr: żaden lek przeciwdepresyjny nie jest w Polsce dostępny bez recepty. Bez niej można kupić wyłącznie preparaty roślinne o wąskim, ściśle opisanym wskazaniu, sięgającym objawów o łagodnym lub przejściowym nasileniu, oraz suplementy diety, które lekami nie są i wskazań leczniczych nie mają.

Problem nie polega więc na tym, że te preparaty są bezwartościowe, tylko na tym, do czego bywają używane. Stosowane miesiącami zamiast oceny lekarskiej odsuwają rozpoznanie epizodu o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim, czyli takiego, w którym z definicji nie są właściwym leczeniem.

Status bez recepty nie oznacza też braku ryzyka. Wyciąg z ziela dziurawca, na którym opiera się większość takich preparatów, indukuje enzymy CYP3A4, CYP2B6, CYP2C9 i CYP2C19 oraz glikoproteinę P, przez co obniża stężenie wielu leków przyjmowanych równolegle. Osłabia między innymi skuteczność antykoncepcji hormonalnej i może powodować krwawienia międzymiesiączkowe, a w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny nasila działanie serotoninergiczne; bardzo rzadko opisywano w takim zestawieniu zespół serotoninowy.

Praktyczny wniosek jest jeden: każdy preparat roślinny trzeba zgłosić lekarzowi, zanim zacznie się go stosować i zanim włączy się leczenie na receptę. Co dokładnie jest dostępne bez recepty, jakie ma wskazania i jakie przeciwwskazania, opisaliśmy na stronie leki na depresję bez recepty.

Dlaczego czas ma znaczenie

Im dłużej trwa epizod, tym więcej go otacza: zaległości w pracy, nadszarpnięte relacje, gorszy stan somatyczny, czasem problem z alkoholem. Leczenie zaczęte później nie mierzy się już z samą depresją, tylko z depresją plus tym wszystkim, co przez ten czas narosło. To nie znaczy, że jest nieskuteczne, tylko że trwa dłużej.

Drugi powód dotyczy przebiegu samej choroby. Wcześniejsze rozpoznanie oznacza krótszy czas objawów, mniejsze ryzyko utrwalenia się objawów resztkowych i większą szansę na pełny powrót do funkcjonowania sprzed epizodu.

Do tego dochodzi okoliczność, o której warto wiedzieć zawczasu. W pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki może przejściowo nasilić się lęk, niepokój i myśli samobójcze; charakterystyki leków przeciwdepresyjnych zaznaczają w punkcie 4.4, że dotyczy to przede wszystkim osób poniżej 25. roku życia. Dlatego początek terapii planuje się z kontrolą, a nie zostawia samemu sobie. Numery pomocy: 116 123, Centrum Wsparcia 800 70 2222, a w stanie bezpośredniego zagrożenia życia 112.

Kiedy nie ma czasu na obserwację

Cały powyższy opis dotyczy sytuacji, w której jest przestrzeń na spokojną decyzję. Są jednak objawy, przy których jej nie ma: myśli o odebraniu sobie życia, konkretne planowanie, samouszkodzenia, całkowita niemożność jedzenia i picia, a także objawy psychotyczne, czyli przekonania i doznania oderwane od rzeczywistości.

Wtedy nie czeka się na wolny termin ani na wynik wywiadu online. Pod numerem 116 123 dyżuruje kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych, pod 800 70 2222 działa Centrum Wsparcia, a dla osób do 18. roku życia przeznaczony jest numer 116 111. W stanie bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń pod 112 albo poproś kogoś bliskiego o towarzyszenie w drodze na ostry dyżur psychiatryczny.

Jeśli objawy nie mają takiego nasilenia, ale trwają i utrudniają życie, punktem wyjścia jest rozmowa z lekarzem. Jak wygląda ocena w trybie zdalnym i gdzie ma swoje granice, opisuje strona konsultacja psychiatryczna online.

Najczęstsze pytania