Leki na depresję bez recepty

Co mówi rejestr o kategorii wydawania

Kategoria dostępności każdego leku jest zapisana w Rejestrze Produktów Leczniczych. Sprawdziliśmy tam szesnaście najczęściej stosowanych substancji przeciwdepresyjnych: escitalopram, sertralinę, fluoksetynę, paroksetynę, citalopram, fluwoksaminę, wenlafaksynę, duloksetynę, mirtazapinę, bupropion, trazodon, agomelatynę, wortioksetynę, amitryptylinę, klomipraminę i tianeptynę.

Każda z nich, w każdej zarejestrowanej mocy i postaci, ma kategorię Rp, czyli jest wydawana z przepisu lekarza. Tak samo jest z substancjami spoza tej szesnastki, które w popularnych zestawieniach zwykle się pomija: moklobemidem, mianseryną, maprotyliną, reboksetyną i doksepiną. Jedyny wyjątek idzie w stronę surowszą, nie luźniejszą: esketamina w aerozolu do nosa, stosowana w depresji lekoopornej, ma kategorię Rpw, czyli podlega ściślejszym zasadom niż zwykła recepta. Pełne zestawienie z postaciami i nazwami handlowymi znajdziesz na stronie leki na depresję i nazwy substancji czynnych.

Praktyczna konsekwencja jest jedna: apteka nie wyda żadnego z tych preparatów na podstawie prośby, wydruku ze strony internetowej ani pustego opakowania po poprzedniej kuracji. Oferty obiecujące inaczej dotyczą albo produktów, które lekami nie są, albo obrotu poza legalnym łańcuchem dystrybucji.

Dlaczego ta grupa wymaga recepty

Powodem nie jest utrudnianie dostępu, tylko sposób, w jaki te leki działają i czego wymagają w trakcie leczenia.

Pierwsza sprawa to dobór. Dokumentacja tych leków zawiera przeciwwskazania, których nie da się sprawdzić samodzielnie. Escitalopram jest przeciwwskazany przy zdiagnozowanym wydłużeniu odstępu QT i przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających ten odstęp. Agomelatyna jest przeciwwskazana przy marskości lub czynnej chorobie wątroby oraz gdy aktywność aminotransferaz trzykrotnie przekracza górną granicę normy.

Druga to monitorowanie w trakcie leczenia. Przy agomelatynie próby wątrobowe wykonuje się przed rozpoczęciem terapii, a następnie po około 3, 6, 12 i 24 tygodniach leczenia, a terapię przerywa się, jeśli aktywność aminotransferaz przekroczy trzykrotnie górną granicę normy. Takiego harmonogramu nie prowadzi się z pudełka kupionego bez recepty.

Trzecia to bezpieczeństwo pierwszych tygodni. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają, że w początkowym okresie leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia, i że w tym czasie pacjent wymaga ścisłej obserwacji. Bez recepty nie ma kto tej obserwacji prowadzić. Jeśli takie myśli już się pojawiły, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 (całodobowo i bezpłatnie); dla dzieci i młodzieży działa 116 111, a w nagłym zagrożeniu życia numer 112.

Co realnie jest dostępne bez recepty

W wolnej sprzedaży są preparaty z wyciągiem z ziela dziurawca zwyczajnego. To produkty lecznicze, a nie suplementy: przechodzą rejestrację i mają ulotkę oraz pełną dokumentację leku. W rejestrze figurują między innymi Depremin 612 mg i HYPERIS 612 mg w tabletkach powlekanych, Hyperherba 330 mg w tabletkach, Neurapas w tabletkach powlekanych, a także zioła do zaparzania i płyny doustne. Wszystkie mają kategorię OTC.

Tu zaczyna się nieporozumienie, które kosztuje tygodnie. Preparaty z dziurawcem nie są jednym lekiem w kilku pudełkach. Każdy ma własne wskazanie i własne dawkowanie, a różnice sięgają samego sedna. Wskazanie sformułowane jako krótkotrwałe leczenie objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych ma w rejestrze Depremin 612 mg (punkt 4.1 charakterystyki produktu leczniczego). Dawkowanie u dorosłych to jedna tabletka raz na dobę, czas stosowania sześć tygodni, a wystąpienia działania terapeutycznego można oczekiwać w ciągu czterech tygodni leczenia (punkt 4.2). Ten sam wyciąg w tej samej mocy figuruje w rejestrze także pod nazwą HYPERIS 612 mg.

Pozostałe nazwy z tej samej półki mają wskazania węższe i inaczej opisane. Hyperherba 330 mg jest tradycyjnym produktem leczniczym roślinnym stosowanym w łagodzeniu występujących przejściowo objawów wyczerpania psychicznego, dawkowanie to jedna tabletka trzy razy na dobę, a jej charakterystyka każe skonsultować się z lekarzem, jeżeli objawy utrzymują się po dwóch tygodniach stosowania (punkty 4.1 i 4.2). Neurapas, złożony z wyciągów dziurawca, męczennicy i kozłka, jest zarejestrowany w przejściowych, łagodnych zaburzeniach nastroju oraz w trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym; przy zaburzeniach nastroju dawkowanie u dorosłych to dwie tabletki trzy razy na dobę, a próg konsultacji wypada po czternastu dniach.

Trzy granice wynikają z tego wprost. Żaden z tych preparatów nie jest przeznaczony do epizodu o umiarkowanym ani ciężkim nasileniu. Żadnego nie zaleca się osobom poniżej 18 lat, bo wszystkie trzy charakterystyki powołują się na brak wystarczających danych w tej grupie wiekowej. I rzecz najbardziej praktyczna: termin, po którym trzeba wrócić do lekarza, sprawdza się w ulotce konkretnego opakowania, bo dla części produktów to dwa tygodnie, a nie sześć.

Dziurawiec ma przeciwwskazania, których nie widać na pudełku

Status bez recepty bywa czytany jako brak ryzyka. Dokumentacja mówi coś innego. Charakterystyka Depremin 612 mg podaje w punkcie 4.5, że przetwory z ziela dziurawca indukują aktywność enzymów CYP3A4, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19 oraz glikoproteiny P, przez co obniżają stężenie wielu leków przyjmowanych równolegle.

W punkcie 4.3, czyli wśród przeciwwskazań, wymieniono jednoczesne stosowanie z lekami przeciwzakrzepowymi z grupy pochodnych kumaryny, cyklosporyną, ewerolimusem, sirolimusem, takrolimusem podawanym ogólnoustrojowo, fosamprenawirem, indynawirem i innymi inhibitorami proteazy, nukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, irynotekanem, imatynibem oraz innymi cytostatykami metabolizowanymi przy udziale wymienionych enzymów lub transportowanymi przez glikoproteinę P. To przeciwwskazania, a nie zalecenie ostrożności. Podobną listę immunosupresantów, inhibitorów proteazy, cytostatyków i warfaryny ma w swoich przeciwwskazaniach Neurapas.

Osobno opisano antykoncepcję hormonalną: zmniejszenie stężenia środków antykoncepcyjnych w osoczu może prowadzić do krwawień międzymiesiączkowych i osłabić skuteczność antykoncepcji, dlatego kobiety stosujące preparaty hormonalne powinny zastosować dodatkowe zabezpieczenie. Zwiększona aktywność enzymów wraca do normy dopiero w ciągu tygodnia po zakończeniu stosowania dziurawca.

Jest też interakcja idąca w drugą stronę. Wyciąg z dziurawca może nasilać działania serotoninergiczne, jeśli stosuje się go razem z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, takimi jak sertralina czy paroksetyna, albo z buspironem. Bardzo rzadko opisywano w takim połączeniu zespół serotoninowy z pobudzeniem, dezorientacją, poceniem się, tachykardią, gorączką i drżeniem. Dołożenie dziurawca do trwającego leczenia bez wiedzy lekarza nie jest więc obojętne.

Zalecane jest ponadto unikanie intensywnej ekspozycji na promieniowanie UV w trakcie leczenia oraz rozważenie, przed planowaną operacją, interakcji z lekami stosowanymi do znieczulenia ogólnego i miejscowego. Stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią nie jest zalecane.

Suplementy diety to jeszcze inna kategoria

Obok preparatów OTC półka apteczna oferuje suplementy diety z magnezem, witaminą D, ziołami adaptogennymi czy aminokwasami. To żywność, a nie leki. Nie przechodzą tej samej ścieżki rejestracyjnej, nie mają dokumentacji leku i nie mogą mieć wskazania leczniczego.

Nie znaczy to, że są bezużyteczne. Znaczy tyle, że nie stanowią leczenia depresji, a ich opakowania nie zawierają informacji o interakcjach w takim zakresie, w jakim zawiera je ulotka leku. Preparat ziołowy o działaniu uspokajającym nie zastępuje leku przeciwdepresyjnego, tak samo jak nie zastępuje go poprawa higieny snu, choć jedno i drugie może pomagać.

Pułapka polega na czasie. Kilka miesięcy spędzonych na kolejnych preparatach z półki to kilka miesięcy nieleczonego epizodu. Objawy, które o tym decydują, zebraliśmy na stronie objawy depresji.

Czego nie robić w poszukiwaniu leku bez recepty

Nie kupuj leków wydawanych z przepisu lekarza z ogłoszeń, z zagranicznych sklepów wysyłkowych ani z drugiej ręki po kimś, kto był leczony. Poza kwestią legalności odpada tu wszystko, co czyni leczenie bezpiecznym: sprawdzenie przeciwwskazań, interakcji, dawki i tego, czy substancja w ogóle pasuje do obrazu objawów.

Nie wracaj samodzielnie do leku odstawionego kiedyś przez lekarza. Powodem odstawienia bywa działanie niepożądane albo zmiana stanu zdrowia, o której preparat sprzed lat nic nie wie.

Nie zwiększaj samodzielnie dawki preparatu z dziurawcem w nadziei na mocniejszy efekt i nie łącz dwóch takich preparatów naraz. Dawkowanie i czas stosowania są w każdej z tych charakterystyk określone precyzyjnie, a ryzyko interakcji rośnie razem z ekspozycją. Więcej o tym, skąd biorą się oferty preparatów zastępujących receptę, piszemy w tekście czy antydepresanty są dostępne bez recepty.

Kiedy zamiast szukać dalej umówić konsultację

Sygnałów jest kilka i wszystkie są proste do sprawdzenia. Objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie. Preparat bez recepty stosowany zgodnie z ulotką nie przyniósł zmiany w opisanym w niej czasie. Objawy narastają albo zaczynają odbijać się na pracy i relacjach. Pojawiają się myśli rezygnacyjne.

Konsultacja psychiatryczna online polega na wypełnieniu wywiadu medycznego, który czyta lekarz z prawem wykonywania zawodu. Sprawdza historię leczenia w systemie e-zdrowia i ocenia zasadność leczenia farmakologicznego. Recepta jest możliwym wynikiem tej oceny, nie towarem w koszyku. Przebieg opisaliśmy na stronie konsultacja psychiatryczna online.

Przy myślach o odebraniu sobie życia nie czekaj na wynik konsultacji. Zadzwoń pod 116 123 albo pod całodobowy i bezpłatny numer 800 70 2222, dla dzieci i młodzieży pod 116 111. W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Najczęstsze pytania