Objawy depresji - kiedy zgłosić się do lekarza

Gorszy okres a epizod depresyjny

Każdy miewa tygodnie bez energii. Różnica polega na trzech rzeczach: czasie trwania, nasileniu i na tym, czy objawy zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Obniżony nastrój po stracie pracy albo po rozstaniu jest reakcją proporcjonalną do sytuacji i zwykle stopniowo słabnie. Epizod depresyjny nie potrzebuje wyzwalacza, nie ustępuje po zmianie okoliczności i nie da się go przeczekać siłą woli. Zdanie o tym, że nie ma się powodu, żeby tak się czuć, pada na konsultacjach niemal równie często jak opis samych objawów, i samo w sobie bywa wskazówką.

Klasyfikacje diagnostyczne przyjmują, że rozpoznanie epizodu depresyjnego wymaga utrzymywania się objawów przez co najmniej dwa tygodnie. To próg orientacyjny, nie licznik, po którego przekroczeniu coś się włącza.

Objawy emocjonalne

Najbardziej rozpoznawalna grupa, choć nie zawsze pierwsza. Do najczęściej opisywanych należą:

• obniżony nastrój utrzymujący się przez większą część dnia, niemal codziennie,
• anhedonia, czyli utrata zdolności do odczuwania przyjemności z rzeczy, które wcześniej ją dawały,
• poczucie winy nieproporcjonalne do faktów, rozpamiętywanie dawnych decyzji,
• drażliwość i wybuchowość, które u części osób zastępują smutek całkowicie,
• lęk, napięcie, uczucie nieokreślonego zagrożenia,
• poczucie pustki, oddzielenia od otoczenia i zobojętnienie wobec bliskich.

Drażliwość zasługuje na osobne zdanie. U mężczyzn i u nastolatków bywa objawem dominującym, przez co otoczenie interpretuje ją jako charakter, a nie chorobę. Osoba, która krzyczy i trzaska drzwiami, rzadziej trafia do lekarza niż osoba, która płacze.

Objawy fizyczne

Wiele osób trafia najpierw do internisty, kardiologa albo gastrologa, ponieważ pierwsze objawy są cielesne i wyglądają jak choroba somatyczna. Badania nie wykazują odchyleń, a dolegliwości zostają.

• Sen. Trudność z zasypianiem, wybudzenia w środku nocy albo charakterystyczne wczesne budzenie się nad ranem bez możliwości ponownego zaśnięcia. U części osób odwrotnie: sen wydłuża się do kilkunastu godzin i nie przynosi odpoczynku.
• Apetyt i masa ciała. Utrata apetytu i spadek wagi bez odchudzania albo przeciwnie, kompulsywne jedzenie i przyrost masy.
• Ból. Napięciowe bóle głowy, bóle karku i pleców, bóle brzucha bez uchwytnej przyczyny.
• Napęd. Zmęczenie od rana, poczucie ciężaru ciała, spowolnienie ruchów albo niemożność usiedzenia w miejscu.
• Układ krążenia i trawienie. Kołatania serca, ucisk w klatce piersiowej, nudności, zaparcia lub biegunki.
• Popęd seksualny. Spadek zainteresowania seksem, u części osób całkowite jego zniknięcie.

Silne objawy fizyczne bywają mylące podwójnie. Najpierw kierują diagnostykę w stronę chorób wewnętrznych, a potem, gdy wyniki wychodzą prawidłowe, prowadzą do wniosku, że nic się nie dzieje. Prawidłowa morfologia nie wyklucza epizodu depresyjnego.

Objawy poznawcze

Najrzadziej kojarzona grupa, a często najbardziej dokuczliwa w pracy i w nauce. Depresja wpływa na uwagę, pamięć operacyjną i tempo przetwarzania informacji.

Pacjenci opisują to jako mgłę: czytanie tej samej strony trzy razy, gubienie wątku w rozmowie, niemożność podjęcia decyzji w sprawie, która wcześniej zajmowała minutę. Do tego dochodzi spowolnienie myślenia i wrażenie, że mózg pracuje z opóźnieniem.

Charakterystyczne jest też przesunięcie perspektywy: przeszłość wygląda na pasmo błędów, teraźniejszość na porażkę, przyszłość na coś, czego nie warto planować. To nie jest realistyczna ocena sytuacji, tylko objaw, który zwykle cofa się razem z poprawą nastroju.

Kryterium czasu i nasilenia

Sam katalog objawów nie wystarcza do rozpoznania. Liczy się, ile ich występuje jednocześnie, jak długo trwają i w jakim stopniu ograniczają funkcjonowanie.

Praktyczny sprawdzian nie brzmi: czy jest mi smutno. Brzmi tak: czy przez ostatnie dwa tygodnie przez większość dni czułem się w ten sposób, czy przestały cieszyć mnie rzeczy, które cieszyły wcześniej, i czy odbija się to na pracy, nauce albo relacjach. Jeśli odpowiedź na wszystkie trzy pytania jest twierdząca, to materiał na rozmowę z lekarzem, a nie na kolejny tydzień obserwacji.

Nasilenie ma też wymiar praktyczny dla trybu konsultacji. Przy objawach o łagodnym i umiarkowanym nasileniu wywiad zdalny zwykle wystarcza do oceny. Przy ciężkim epizodzie, wyniszczeniu albo objawach psychotycznych lekarz skieruje na wizytę stacjonarną, i jest to decyzja medyczna, nie formalna przeszkoda.

Sytuacje wymagające pilnej pomocy

Część sygnałów nie mieści się w logice odkładania na później. Jeśli występuje którykolwiek z nich, potrzebny jest natychmiastowy kontakt z pomocą:

• myśli o odebraniu sobie życia, planowanie tego lub przygotowania,
• samookaleczenia,
• przekonania oderwane od rzeczywistości, omamy, głębokie poczucie winy o charakterze urojeniowym,
• odmowa jedzenia i picia, gwałtowne wyniszczenie,
• gwałtowna zmiana zachowania po okresie przygnębienia: wielodniowy brak snu, ogromny napęd, ryzykowne decyzje finansowe.

Numery, pod którymi uzyskasz pomoc: 116 123 dla dorosłych w kryzysie, 800 70 2222 czynne całą dobę i bezpłatnie, 116 111 dla dzieci i młodzieży. W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Konsultacja online nie jest kanałem interwencji kryzysowej. Wnioski trafiają do lekarza w kolejności zgłoszeń i są rozpatrywane w godzinach jego pracy, więc w sytuacji pilnej nie zastąpią telefonu ani izby przyjęć.

Co zapisać przed rozmową z lekarzem

Wywiad idzie sprawniej, gdy masz przygotowane konkrety. Przydają się cztery rzeczy: od kiedy objawy trwają, które z nich są najbardziej dokuczliwe, co już próbowano w leczeniu i jakie inne leki przyjmujesz na stałe.

Ostatni punkt bywa lekceważony, a przesądza o wyborze substancji. Leki przeciwdepresyjne wchodzą w interakcje z preparatami przeciwzakrzepowymi, przeciwbólowymi, antybiotykami i preparatami roślinnymi, a część z nich ma przeciwwskazania kardiologiczne albo wątrobowe. Który lek wchodzi w grę i dlaczego, opisaliśmy na stronie najskuteczniejsze leki na depresję.

Jeśli leczenie już kiedyś prowadzono, zanotuj nazwy preparatów i dawki. Lista substancji z rejestru może pomóc w przypomnieniu nazwy: leki na depresję i nazwy substancji czynnych. Praktyczną listę rzeczy do przygotowania zebraliśmy w tekście co przygotować przed konsultacją.

Najczęstsze pytania